Δεν είναι “ψυχολογικό”το πρόβλημα. Είναι προπονητικό.

Όταν δεν προπονείς πόντους υπό πίεση, μην απορείς που ο αθλητής “σπάει” στα κρίσιμα.

Έχω βαρεθεί. Όχι “κουράστηκα”. Βαρέθηκα.

Βαρέθηκα να ακούω γονείς —και δυστυχώς και προπονητές— να μιλάνε για “ψυχολογικά” κάθε φορά που ένα παιδί χάνει 2-3 κρίσιμους πόντους.

Το παιδί “αγχώνεται”, “μπλοκάρει”, “δεν αντέχει την πίεση”, “δεν έχει αυτοπεποίθηση”.

Και μετά κοιτάς την προπόνηση.

Οι μεν προπονητές δεν έχουν σχεδιάσει ποτέ, μα ποτέ παιχνίδι υπό πίεση. Ούτε ένα format με σκορ που να μετράει, με συνέπειες, με περιορισμένο χρόνο, με στόχο που να έχει πραγματικό βάρος. Μόνο ασκήσεις, μόνο ρυθμός, μόνο “πάμε άλλη μία”.

Οι δε γονείς δεν μπορούν —ή δεν θέλουν— να αναγνωρίσουν το προφανές: ότι συχνά δεν φταίει “το μυαλό του παιδιού”. Φταίει ο τρόπος προπόνησης. Ένα σύστημα που δεν είναι σχεδιασμένο να κάνει τον αθλητή αξιόπιστο υπό πίεση στα κρίσιμα.

Γιατί αν στην προπόνηση το παιδί δεν μαθαίνει να παίζει σωστά στο 30-40 με καθαρό μυαλό, στο break point που έχει βάρος, στο δεύτερο σερβίς που “καίει”, τότε στο match δεν “αποτυγχάνει ψυχολογικά”.

Απλώς συναντά για πρώτη φορά έναν κόσμο που δεν έχει προπονηθεί.

Και μετά, αντί να αλλάξουμε τον σχεδιασμό, αλλάζουμε την ταμπέλα: “ψυχολογικό”.

«Δεν παίζει καλά. Χτυπάει καλά.»

Τα πρώτα μου χρόνια δίπλα στον Γιώργο Καλοβελώνη είναι αξέχαστα. Και υπάρχει μια ατάκα του που την κουβαλάω μέχρι σήμερα, γιατί συμπυκνώνει όλο το πρόβλημα της σύγχρονης προπόνησης.

Βλέπαμε έναν αθλητή να κάνει προπόνηση και του λέω:
— «Παίζει πολύ καλά…»
Και μου απαντάει αμέσως:
— «Δεν παίζει καλά. Χτυπάει καλά.»

Αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Το “χτυπάω καλά” είναι καθαρή εκτέλεση σε ελεγχόμενο περιβάλλον.
Το “παίζω καλά” είναι επιλογή, θέση, timing, διαχείριση ρίσκου, και αξιοπιστία όταν καίει.

Στα κρίσιμα αποκαλύπτεται η προπόνησή σου.

Το τένις άλλαξε. Άρα πρέπει να αλλάξει και η προπόνησή μας.

Το σημερινό τένις δεν σε κρίνει στο “καλό χτύπημα”. Σε κρίνει στο καλό χτύπημα όταν δεν προλαβαίνεις.

Κερδίζεις χρόνο στο split-step. Κερδίζεις χρόνο στο πρώτο βήμα. Κερδίζεις χρόνο στο φρενάρισμα πριν την επαφή. Κερδίζεις χρόνο στην επαναφορά. Και όταν κερδίζεις χρόνο, κερδίζεις και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: γήπεδο.

Αντίθετα, όταν χάνεις μισό βήμα, δεν “χάνεις απλώς μια μπάλα”. Χάνεις θέση, χάνεις επιλογές, χάνεις τον πόντο με τρόπο που μοιάζει σαν “λάθος τεχνικής”. Στην πραγματικότητα είναι λάθος πλαισίου.

Το παιδί δεν “σπάει” ψυχολογικά. Σπάει προπονητικά.

Το πρόβλημα: μετρήσεις βιτρίνας και προπόνηση-ρουτίνα

Πολλά feeds. Πολλά cross. Πολύ “να ιδρώσουμε”.

Ωραία. Και μετά στο match, στο 30-40, η μπάλα έρχεται πιο γρήγορα, πιο βαριά, πιο
βαθιά και ο αθλητής δεν προλαβαίνει καν να ‘’σετάρει’’.

Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο:

• “Καλά χτυπάει στην προπόνηση, αλλά στο match κλειδώνει.”
• Δεν έχει αυτοπεποίθηση.”
• "Είναι ψυχολογικό.”

Όχι. Πολύ συχνά είναι απλώς λάθος σχεδιασμός προπόνησης.

Η βασική αλλαγή: από “κίνηση” σε “ενέργεια”

Στο τένις, “υψηλή ένταση” δεν είναι να τρέχεις γρήγορα. Είναι να τρέχεις και να μπορείς να εκτελείς:

split → πρώτο βήμα → φρενάρισμα → φόρτιση → επαφή → επαναφορά

Και όλα αυτά με:

• σωστές αποστάσεις/χωροθέτηση,
• σωστό timing,
• σωστό στόχο,
• σωστή επιλογή.

Το πλαίσιο ΤΙ–ΠΩΣ–ΓΙΑΤΙ

1) ΤΙ προπονούμε; (παραδείγματα)

• Έκρηξη στο return (μέχρι να γίνει χτύπημα από λειτουργική θέση)
  
• Άμυνα σε wide ball
• Από ουδέτερο σε επίθεση
• Μετάβαση στο φιλέ
• Serve+1 / Return+1

2) ΠΩΣ το προπονούμε;

Με προδιαγραφές/κριτήρια εκτέλεσης (παραδείγματα):

• απόσταση, τροχιά, στάση
• φρενάρισμα πριν την επαφή
• στόχο και περιθώριο πάνω από το φιλέ

3) ΓΙΑΤΙ το προπονούμε;

Με τακτικά ερεθίσματα (παραδείγματα):

• Στο 2ο σερβίς, αν δεν μπω, χαρίζω χρόνο.”
• “Σε wide ball, κυνηγάω επαναφορά με ουδέτερη μπάλα.”
• “Σε short ball, ή παίρνω γήπεδο τώρα ή θα αμύνομαι σε δύο μπάλες."

Η μεγάλη παγίδα: πολλές επαναλήψεις με λάθος “αυτόματο μοτίβο”

Αν ο αθλητής επαναλαμβάνει late επαφή, χωρίς φρένο, με λάθος αποστάσεις και λάθος επιλογές, τότε χτίζει λάθος προεπιλογή. Και στα κρίσιμα θα παίξει αυτό.

Η πίεση δεν αποκαλύπτει χαρακτήρα. Αποκαλύπτει προπόνηση.

Τι να μετράμε (αν θέλουμε σοβαρούς δείκτες απόδοσης)

• Χρόνος μέχρι το χτύπημα να γίνει από λειτουργική θέση π.χ. στο return
• Ποσοστό λάθος επιλογής
• Ποιότητα επαναλήψεων υπό κόπωση
• Επιτυχία μοτίβων π.χ. Serve+1 / Return+1

Το τένις άλλαξε. Άρα η προπόνηση πρέπει να περάσει από:

• Το “να κουραστούμε” → “να εκτελέσουμε υπό πίεση”
• Τα “πολλά χτυπήματα” → “σωστά χτυπήματα στο σωστό πλαίσιο”
• “ασκήσεις” → “ενέργειες που κερδίζουν χρόνο, χώρο και πόντους”

Γιατί το match δεν πληρώνει την προσπάθεια.
Πληρώνει την αξιοπιστία όταν καίει.

BOX 1 - 3 σημάδια ότι η προπόνησή σου δεν έχει πίεση

1. Παίζεις μόνο tie-breaks ή mini sets — ή ακόμα χειρότερα “πόντους” χωρίς σερβίς και return — και το σκορ δεν έχει συγκεκριμένες συνέπειες.

2. Οι ασκήσεις δεν έχουν κριτήρια εκτέλεσης (στόχος, βάθος, περιθώριο πάνω από το φιλέ, χρονικό πλαίσιο, περιορισμοί).

3. Ο αθλητής “φαίνεται υπέροχος” στην προπόνηση, αλλά στο match η ποιότητα πέφτει με το πρώτο 30-40.

BOX 2 - 3 πράγματα που αλλάζεις από αύριο

1. Κάθε session να έχει 10–15’ παιχνίδια με σκορ (deuce games, break points, tie-break με κανόνες και σχεδόν ποτέ πόντους χωρίς servis και return).

2. Βάζεις προδιαγραφές: π.χ. στόχο + περιθώριο πάνω από το φιλέ + συγκεκριμένη ζώνη βάθους.

3. Βάζεις κανόνες απόφασης: πότε επιτίθεσαι, πότε επαναφέρεις ουδέτερα, πότε αλλάζεις κατεύθυνση.

Και κάτι ακόμα για να μην παρεξηγηθώ: φυσικά και ο ψυχολογικός παράγοντας είναι τεράστιος. Είναι κομμάτι του αθλήματος και στα κρίσιμα παίζει σημαντικό ρόλο.

Αλλά ας είμαστε ρεαλιστές: δεν προπονούμε τον Sinner και τον Djokovic. Δεν δουλεύουμε με αθλητές που έχουν ήδη χτίσει χρόνια “ζωής” μέσα στην πίεση, με έτοιμο αγωνιστικό ένστικτο και πλήρη υποστήριξη ομάδας γύρω τους. Δουλεύουμε με παιδιά και αθλητές που ακόμα διαμορφώνονται και εκεί το πρώτο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να λύσουμε τα πρακτικά.

Και όταν αυτό γίνει, τότε και μόνο τότε, έχει νόημα να μιλήσουμε για τα “καθαρά” ψυχολογικά. Γιατί τότε θα ξέρουμε ότι δεν ψάχνουμε άλλοθι για ένα προπονητικό κενό. Και αν υπάρχει πράγματι ψυχολογικό θέμα, θα είναι πολύ πιο εύκολο να το δουλέψουμε, πάνω σε ένα σώμα και ένα παιχνίδι που έχουν ήδη χτιστεί να αντέχουν την πίεση.

Σημείωση:

Όλα τα άρθρα μου βασίζονται κυρίως στη θεωρία των Ecological Dynamics δηλαδή στη λογική ότι ο αθλητής μαθαίνει και εξελίσσεται μέσα από πραγματικά ερεθίσματα του παιχνιδιού (χώρο, χρόνο, αντίπαλο, σκορ/πίεση), προσαρμόζοντας κίνηση και απόφαση, όχι απλώς επαναλαμβάνοντας “σωστή” τεχνική σε αποστειρωμένο drill/περιβάλλον.

Παράλληλα, ενσωματώνω συστηματικά τη λογική του Dual Task: ο αθλητής καλείται να εκτελεί τεχνικοτακτικές ενέργειες ενώ ταυτόχρονα διαχειρίζεται δεύτερη απαίτηση (αντίληψη/πληροφορία, απόφαση, στόχο, χρόνο), ώστε να χτίζεται πραγματική αξιοπιστία υπό πίεση.

Επίσης, η προσέγγισή μου στηρίζεται και στη δεδομενο-κεντρική ανάλυση (data analysis): μετράμε ότι έχει αξία στο σκορ (μοτίβα, επιλογές, ποιότητα υπό πίεση κ.α.), ώστε οι αποφάσεις στην προπόνηση να βασίζονται σε στοιχεία και όχι σε εντύπωση.

Δεν είναι μία ακόμη “μέθοδος”. Είναι το πλαίσιο που μετατρέπει την προπόνηση σε απόδοση στο match.

Και τέλος, για να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος: αυτά δεν είναι “ιδέες”.

Είναι συμπεράσματα από 16 χρόνια καθημερινής δουλειάς, δίπλα στον μέντορά μου Γιώργο Καλοβελώνη, αλλά και μέσα από τη συνεργασία μου με κορυφαίους και μη, αθλητές και αθλήτριες, που είχα την τύχη να προπονήσω στην Kalovelonis Tennis Academy σε συνδυασμό με συνεχή μελέτη και έρευνα από το 1991 που ξεκίνησα την προπονητική μου καριέρα.

Δημήτριος Κ. Καναβαράκης Προπονητής Τένις Α΄ Επιπέδου – Γενική Γραμματεία Αθλητισμού (Γ.Γ.Α.). Κωδικός Μητρώου: Κ379. Αριθμός Άδειας: 23554 Εκπαίδευση:  Τ.Ε.Φ.Α.Α. Κομοτηνής, Ειδικότητα: Αντισφαίριση / Διπλωματική: Ψυχολογία στην Αντισφαίριση  Μεταπτυχιακές σπουδές (MSc) στο Sports Marketing, University of Sheffield, UK  Εξειδίκευση στην Pat Etcheberry Academy (Florida, USA) -High Performance Fitness Trainer for Elite Tennis Athletes  GPTCA Level B International Coach – Certified by ATP  Mental Coach Certification (GPTCA, 2017) Προπονητική Διαδρομή:  Head Coach, Kalovelonis Tennis Academy (2009 – σήμερα)  Ειδικός συνεργάτης στην Τεχνική Προπονητική Επιτροπή της ΕΦΟΑ (2025-σήμερα)  Γυμναστής Εθνικής Ομάδας Davis Cup (2008 & 2014)  Fitness Trainer Εθνικών ομάδων Juniors U14-U16–U18, (ΕΦΟΑ 2008)  Tennis & Fitness Coach, Smash Tennis Club (2007 – 2009)  Ιδιοκτήτης του γυμναστηρίου ‘’ Κίνηση’’, Personal Trainer - Tennis Coach αθλητών και αθλητριών σε ιδιωτικό επίπεδο και ραδιοφωνικός παραγωγός στον Spor Fm 87.6 Ηρακλείου Κρήτης σε ενημερωτική εκπομπή με τίτλο ‘’Ζωή & Κίνηση’’(2001-2007)  Ιδιοκτήτης / Head Coach, High Tech Tennis Academy Grecotel C.A. (1993 – 2001)  Προπονητής / Γυμναστής, Όμιλος Αντισφαίρισης Ηρακλείου (1991 – 1993) Εξειδίκευση: Ανάλυση φυσικών παραμέτρων & αξιολόγηση φυσικής κατάστασης αθλητών τένις Προπονητική υψηλής απόδοσης (High Performance Tennis Development) Data Analysis στο Τένις – Performance Profiling Προπονητική απόφασης (Dual Task Training, Ecological Dynamics Model) Συγγραφή και εισηγήσεις σεμιναρίων για ΕΦΟΑ, Collective Academy, Tennis Coaches Seminars  Επιμορφωτική Δράση: Ομιλητής & εισηγητής σε σεμινάρια της ΕΦΟΑ, ΓΓΑ, GPTCA, Collective Tennis School Δημιουργός στήλης Power Fitness 4 Tennis στο TennisNews.gr Συγγραφέας αρθρογραφίας και εκπαιδευτικού υλικού για προπονητές Συνεργασία με αθλητές/τριες: Μερικοί από τους αθλητές-αθλήτριες μου που έχει συνεργαστεί, είτε σαν προπονητής, είτε σαν γυμναστής, είτε και τα δύο ταυτόχρονα: Καλοβελώνης Μάρκος, Γερασίμου Άννα, Ξυλάς Γιάννης, Βογάσαρη Δέσποινα, Σκορίλας Αλέξανδρος, Μίκος Κωνσταντίνος, Σχοινάς Στέφανος, Κυπριώτης Βαγγέλης, Γκλαβάς Χρήστος,  Ταράσης Γιώργος, Λυμπέρης Άρης, Χαϊδεμένος Γιώργος, Τσεκούρας Πάνος, Σημαιοφορίδης Χάρης , Καλαιτζάκης Αντώνης, Μαρκαντωνάκης Αντώνης, Αργυροκαστρίτη Μαριάννα, Καρβούνη Βασιλική, Πετρουλά Δανάη, Μαρκεζίνη Ιωάννα, Αρκαδιανού Άννα, Λουκαρέας Δημήτρης, Τριάντης Βαγγέλης, Φούζας Χάρης, Γραμματικάκης Πάνος, Καναβαράκη Ραφαέλα, Γκλαβά Αγγελίνα, Νικολούδης Χρήστος, Λαφαζάνος Άρης, Παναγιώτου Άρης, Τσεκούρα Έλενα, Κουμουτσέα Δήμητρα, Ρεντούμη Μαρία, Παπανίκας Σωτήρης κ.α. Επαγγελματικές Συνδέσεις: Ιστοσελίδα: www.dimkanavarakis.com LinkedIn: linkedin.com/in/dimitriskanavarakis Συνεργάτης: EFOA, Kalovelonis Tennis Academy, Greek Tennis House, Collective Tennis School