Τα αρχαία αυτά παιχνίδια, γνωστά μέσα από πηγές και λατινικές ονομασίες όπως folli, pila trigonalis και pila paganica, παρουσίαζαν ποικιλία ως προς το μέγεθος και την κατασκευή της μπάλας. Άλλοτε ήταν μεγάλες και γεμάτες αέρα, άλλοτε μικρότερες ή γεμισμένες με φτερά, όμως σε κάθε περίπτωση απαιτούσαν επιδεξιότητα, ταχύτητα και συντονισμό. 

Η μορφή της σφαίρας, με την οποία διεξάγονταν τα προαναφερόμενα παιχνίδια, ήταν:

• για την folli, κατασκευασμένη από δέρμα, μεγάλου μεγέθους και πλήρης αέρος σφαίρα,
• για την pila trigonalis, μικρή σφαίρα και παιζόταν σε γήπεδο όπου οι παίκτες βρίσκονταν σε τριγωνική θέση και
• για την pila paganica, κατασκευασμένη από δέρμα και γεμάτη φτερά σφαίρα, το μέγεθος της οποίας ήταν μικρότερο από το μέγεθος της πρώτης (folli) και μεγαλύτερο από εκείνο της δεύτερης (pila trigonalis).

Στην αρχαία Ελλάδα η σφαίρα εμφανίζεται ήδη από την εποχή του Ομήρου (Οδύσσεια, Β’, στ. 100). Ο Α. Ρ. Ραγκαβής στο Λεξικόν της Ελληνικής Αρχαιολογίας σημειώνει τη σφαιριστική, η οποία βρισκόταν σε χρήση κατά την αρχαιότητα καταγράφοντας και την αναφορά του Ομήρου περί των επιδόσεων της Ναυσικάς στο παιχνίδι. Οι γιατροί το συνιστούσαν ως υγιεινό γύμνασμα και υπήρχαν ειδικά ασκητήρια, αποκαλούμενα σφαιριστήρια και ειδικευμένοι γυμναστές αποκαλούμενοι σφαιριστικοί. Ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές (1, 15) αναφέρει τη σφαιριστική ως την τέχνη του σφαιρίζειν.

Ναυσικά, John Flaxman

Ξεχωριστή θέση κατείχαν παιχνίδια όπως η φαινίνδα και το αρπαστόν. Με κοίλες σφαίρες παιζόταν και η φαινίνδα ή φεννίς (φαινίνδα παίζειν, όπως θα λέγαμε σήμερα παίζω τόπι). Απλή περιγραφή μας παρέδωσε ο Πολυδεύκης (9, 105) σύμφωνα με την οποία ο παίκτης προσποιείται ότι θα ρίψει τη σφαίρα σε έναν από τους συμπαίκτες του αλλά τη ρίπτει σε άλλον.

Το αρπαστόν μνημονεύεται ήδη από τον Όμηρο, αν και τότε παιζόταν από δύο μόνον παίκτες. Ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές (1, 15) αναφέρει ότι το αρπαστόν ονομαζόταν προηγουμένως φαινίνδα και ήταν «…πολύ σύντονον και καταπληκτικόν…». Στο αρπαστό ο παίκτης έρριπτε τη σφαίρα όσο το δυνατόν υψηλότερα, οι δε υπόλοιποι προσπαθούσαν να την πιάσουν (αρπάξουν) πριν αγγίξει το έδαφος. Ο Πολυδεύκης (9, 105-106) ονομάζει αυτή την παιδεία «ουρανία». Φαίνεται, ωστόσο, πως η βασική αρχή των παιχνιδιών αυτών – όπως η φαινίνδα, το αρπαστόν και η λεγόμενη «ουρανία» – ήταν κοινή: η ρίψη της μπάλας ψηλά και η προσπάθεια να πιαστεί πριν αγγίξει το έδαφος.

Παρότι οι ακριβείς μορφές όλων αυτών των παιχνιδιών δεν έχουν διασωθεί πλήρως, μπορεί να θεωρηθούν πρόδρομοι της αντισφαίρισης. Είναι εύγλωττο σχόλιο η ρήση του Οράτιου, ο οποίος απευθυνόμενος στους συμπατριώτες του είπε: «…εάν τα Ρωμαϊκά αθλήματα σας ταλαιπωρούν, τότε διασκεδάστε με τα Ελληνικά αθλήματα, παίξτε σφαίρα…». Η πλέον ολοκληρωμένη παρουσίασή τους εντοπίσθηκε στο βιβλίο του G. Clerici, «Tennis» (Λονδίνο, 1976).

Πηγές:

1. 100 Χρόνια Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών, 1895 - 1995, συγγραφέας: Σκιαδάς Ελευθέριος, εκδόσεις: Όμιλος Αντισφαίρισης Αθηνών - Μικρός Ρωμιός

2. Αντισφαίρισης: Η εξελικτική πορεία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και ο ρόλος της στη σύγχρονη ζωή. πτυχιακή εργασία της φοιτήτριας Μητροπούλου Στέλλα Μαρίνα, Σχολή Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Τομέας Αθλοπαιδιών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.