Τι πρέπει να πει ένας γονιός στο παιδί του λίγο πριν μπει στο court για έναν αγώνα;

«Προσπάθησε να παίξεις όσο καλύτερα μπορείς» ή «πρέπει να κερδίσεις»;

Η διαφορά μπορεί να μοιάζει μικρή. Για έναν νεαρό αθλητή όμως, το μήνυμα που κρύβεται πίσω από αυτές τις δύο φράσεις είναι εντελώς διαφορετικό.

Μια νέα ελληνική έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2025 στην Αθλητική Ψυχολογία εξέτασε ακριβώς αυτή τη σχέση: πώς δηλαδή η συμπεριφορά και οι αξίες των γονέων, τα κίνητρα των παιδιών και η αντίληψη που έχουν οι ίδιοι οι νεαροί παίκτες για τις ικανότητές τους συνδέονται με το άγχος πριν από έναν αγώνα τένις και με τον τρόπο που προσπαθούν να το διαχειριστούν.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη Χριστίνα Αργυρού, τον Αργύριο Θεοδοσίου, τον Βασίλειο Μπαρκούκη και τον Χαράλαμπο Τσορμπατζούδη , από τη Σχολή Επιστημών Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

208 νεαροί παίκτες και παίκτριες τένις

Στην έρευνα συμμετείχαν 208 αθλητές και αθλήτριες αντισφαίρισης , 87 αγόρια και 121 κορίτσια, ηλικίας από 11 έως 18 ετών. Η μέση ηλικία τους ήταν 13,3 χρόνια και είχαν κατά μέσο όρο περίπου πέντε χρόνια εμπειρίας στο άθλημα.

Σχεδόν οι μισοί προπονούνταν δύο φορές την εβδομάδα, ενώ περίπου το 36% έκανε τρεις προπονήσεις εβδομαδιαίως.

Οι ερευνητές δεν ενδιαφέρθηκαν μόνο για το πόσο αγχώνονται τα παιδιά. Εξέτασαν ένα ολόκληρο πλέγμα παραγόντων: τα εσωτερικά και εξωτερικά τους κίνητρα, το πόσο ικανοί θεωρούν ότι είναι στο τένις, το γνωστικό και σωματικό άγχος πριν από τους αγώνες, τις στρατηγικές που χρησιμοποιούν για να αντιμετωπίσουν την πίεση και, κυρίως, το κλίμα που δημιουργούν ξεχωριστά ο πατέρας και η μητέρα γύρω από την αθλητική τους δραστηριότητα .

«Έπαιξες καλά;» ή «Κέρδισες;»

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της έρευνας για κάθε γονέα που έχει παιδί στο αγωνιστικό τένις.

Οι ερευνητές διακρίνουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις.

Η πρώτη είναι προσανατολισμένη στο «έργο», δηλαδή στην προσπάθεια και την προσωπική βελτίωση. Ο γονιός ενδιαφέρεται για το αν το παιδί προσπάθησε, αν βελτιώθηκε, τι έμαθε από τον αγώνα και τι μπορεί να κάνει καλύτερα την επόμενη φορά.

Η δεύτερη είναι προσανατολισμένη στο «εγώ», όπου μεγαλύτερη σημασία αποκτούν η νίκη, η σύγκριση με τους άλλους και το αν το παιδί αποδείχθηκε καλύτερο από τον αντίπαλό του.

Το ερωτηματολόγιο της έρευνας περιλάμβανε χαρακτηριστικές συμπεριφορές και των δύο περιπτώσεων. Για παράδειγμα, εξεταζόταν αν ένας γονιός ενδιαφέρεται κυρίως για το εάν το παιδί κέρδισε τον αντίπαλό του ή, αντίθετα, το ενθαρρύνει να εξετάσει την απόδοσή του ώστε να βελτιωθεί.

Όταν το «πρέπει να κερδίσεις» μετατρέπεται σε πίεση

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το οικογενειακό περιβάλλον δεν είναι απλώς ένας θεατής έξω από τις γραμμές του court.

Οι συμπεριφορές και οι αξίες της μητέρας που έδιναν μεγαλύτερη έμφαση στον ανταγωνισμό και στη σύγκριση με τους άλλους βρέθηκαν μεταξύ των παραγόντων που προέβλεπαν τόσο το σωματικό όσο και το γνωστικό προαγωνιστικό άγχος .

Το σωματικό άγχος μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα όπως αυξημένοι καρδιακοί παλμοί, εφίδρωση ή άλλες σωματικές αντιδράσεις, ενώ το γνωστικό άγχος αφορά περισσότερο τις αρνητικές σκέψεις, τις ανησυχίες για την απόδοση και τη δυσκολία συγκέντρωσης.

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι τα εξωτερικά κίνητρα αποτέλεσαν σημαντικό παράγοντα πρόβλεψης του σωματικού άγχους. Με άλλα λόγια, όταν η συμμετοχή και η προσπάθεια συνδέονται περισσότερο με εξωτερικές πιέσεις, ανταμοιβές ή φόβο αποτυχίας, αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανιστεί μεγαλύτερη πίεση πριν από τον αγώνα.

Σημαντικό «όπλο» η πίστη του παιδιού στις ικανότητές του

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.

Η αντιληπτή αθλητική ικανότητα, δηλαδή το πόσο καλός πιστεύει ο ίδιος ο αθλητής ότι είναι στο τένις, συνδέθηκε με χαμηλότερα επίπεδα άγχους.

Οι παίκτες και οι παίκτριες που αισθάνονταν μεγαλύτερη σιγουριά για τις ικανότητές τους παρουσίαζαν μικρότερο προαγωνιστικό άγχος, ενώ όσοι είχαν χαμηλότερη αντίληψη για τις δυνατότητές τους ήταν περισσότερο αγχωμένοι.

Αυτό έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία. Η δημιουργία αυτοπεποίθησης σε έναν νεαρό αθλητή δεν αφορά μόνο το αν θα μπει στο court πιστεύοντας ότι μπορεί να κερδίσει. Μπορεί να επηρεάζει και το πώς βιώνει ψυχολογικά ολόκληρη την αγωνιστική διαδικασία .

Και πώς αντιμετωπίζουν τα παιδιά την πίεση;

Η έρευνα εξέτασε και κάτι ακόμη: τι κάνει ο νεαρός παίκτης όταν το άγχος εμφανιστεί.

Οι στρατηγικές χωρίστηκαν σε δύο βασικές κατηγορίες.

Οι στρατηγικές προσέγγισης περιλαμβάνουν συμπεριφορές όπως η μεγαλύτερη προσπάθεια, ο σχεδιασμός και ο θετικός αυτοδιάλογος. Ο αθλητής προσπαθεί ουσιαστικά να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει την κατάσταση που του δημιουργεί πίεση.

Στις στρατηγικές αποφυγής, αντίθετα, περιλαμβάνονται συμπεριφορές όπως η νοητική ή συμπεριφορική απεμπλοκή και η άρνηση του προβλήματος.

Και εδώ εμφανίστηκε ξανά ο ρόλος της οικογένειας.

Οι συμπεριφορές και οι αξίες της μητέρας που έδιναν έμφαση στην προσπάθεια και την προσωπική βελτίωση αποτέλεσαν τον σημαντικότερο παράγοντα πρόβλεψης των στρατηγικών προσέγγισης. Στο τελικό μοντέλο συμμετείχαν επίσης η αντιληπτή αθλητική ικανότητα και, με αρνητική σχέση, τα εξωτερικά κίνητρα.

Αντίθετα, για τις στρατηγικές αποφυγής, μόνο τα εξωτερικά κίνητρα είχαν σημαντική προβλεπτική συνεισφορά και μάλιστα σε μικρό ποσοστό της συνολικής διακύμανσης.

Γιατί εμφανίζεται εντονότερος ο ρόλος της μητέρας;

Ένα από τα ευρήματα που ξεχωρίζουν είναι ότι στην παρούσα έρευνα το κλίμα που δημιουργούσε η μητέρα εμφανίστηκε να έχει μεγαλύτερη σχέση με το άγχος και τις στρατηγικές αντιμετώπισής του σε σύγκριση με εκείνο του πατέρα.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι προηγούμενες μελέτες έχουν αναφέρει πως οι μητέρες συχνά αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής υποστήριξης της αθλητικής δραστηριότητας, όπως τις μετακινήσεις και την επένδυση προσωπικού χρόνου. Αυτό ενδέχεται να δημιουργεί στενότερη καθημερινή αλληλεπίδραση με το παιδί και, κατά συνέπεια, μεγαλύτερη επίδραση των αντιδράσεών τους απέναντι στη νίκη, την ήττα και τον ανταγωνισμό.

Ωστόσο, οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι αυτό το εύρημα δεν συμφωνεί με όλες τις προηγούμενες έρευνες . Σε πρόσφατη μελέτη σε νεαρούς αθλητές ομαδικών αθλημάτων είχε καταγραφεί μεγαλύτερη επίδραση του πατέρα. Οι διαφορές μπορεί να σχετίζονται τόσο με το είδος του αθλήματος όσο και με τα χαρακτηριστικά των διαφορετικών δειγμάτων.

Επομένως, το μήνυμα δεν είναι ότι «η μητέρα προκαλεί το άγχος». Το ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο ένας γονιός πλαισιώνει την επιτυχία και την αποτυχία μπορεί να έχει σημασία για το πώς το παιδί βιώνει τον ανταγωνισμό .

Το μήνυμα για τους γονείς των νεαρών τενιστών

Στο junior tennis είναι εύκολο το αποτέλεσμα να καταλάβει όλο το οπτικό πεδίο: ranking, draws, νίκες, ήττες, βαθμοί και επόμενα τουρνουά.

Η συγκεκριμένη έρευνα δείχνει όμως προς μια διαφορετική κατεύθυνση.

Ένα οικογενειακό περιβάλλον που δίνει μεγαλύτερη αξία στην προσπάθεια, τη μάθηση και την προσωπική βελτίωση , αντί να περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από τη νίκη και τη σύγκριση με τους αντιπάλους, συνδέεται με μικρότερη πίεση και πιο εποικοδομητικούς τρόπους αντιμετώπισης των δύσκολων αγωνιστικών καταστάσεων. Αυτό είναι και ένα από τα βασικά συμπεράσματα των συγγραφέων.

Με απλά λόγια, μετά από έναν αγώνα ίσως η σημαντικότερη ερώτηση ενός γονιού να μην είναι:

«Κέρδισες;»

αλλά:

«Πώς έπαιξες; Τι έμαθες σήμερα;»

Για ένα παιδί που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία να χτίσει τόσο το παιχνίδι όσο και την προσωπικότητά του, αυτή η μικρή αλλαγή εστίασης μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από όσο δείχνει το τελικό σκορ.

Οι περιορισμοί της έρευνας

Τα αποτελέσματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα μοντέλα παλινδρόμησης είχαν σχετικά χαμηλή προβλεπτική ικανότητα, κάτι που σημαίνει ότι το άγχος των νεαρών αθλητών εξαρτάται φυσικά και από πολλούς άλλους βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Επιπλέον, σε ορισμένες κλίμακες του ερωτηματολογίου καταγράφηκαν χαμηλότερες τιμές εσωτερικής συνοχής, με τους ερευνητές να προτείνουν περαιτέρω έλεγχο των συγκεκριμένων εργαλείων σε μεγαλύτερα και πιο ετερογενή δείγματα.

Η έρευνα: Η επίδραση της αντιληπτής αθλητικής ικανότητας, των κινήτρων, και των αντιλήψεων και συμπεριφορών των γονέων εφήβων παικτών και παικτριών αντισφαίρισης, στο προ-αγωνιστικό άγχος και στις στρατηγικές αντιμετώπισής του. Χριστίνα Αργυρού, Αργύριος Θεοδοσίου, Βασίλειος Μπαρκούκης & Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης, Σχολή Επιστημών Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Αθλητική Ψυχολογία, 2025.